Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işten çıkarılan bir çalışanın arabuluculuk sürecine dahil edilmesiyle ilgili dikkat çekici bir karara imza attı. Bu karar, işverenlerin sıkça başvurduğu “aynı gün arabuluculuk” uygulamasına hukuki sınırlamalar getirdi. Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, konuya dair önemli detayları köşesinde ele aldı.
Uzun süren iş mahkemesi süreçlerini hızlandırmak amacıyla uygulanan ihtiyari arabuluculuk sistemi, bazı işverenler tarafından farklı amaçlarla kullanıldığı görülüyor. İşten çıkarılan çalışanların, aynı gün içinde arabulucuya götürülerek belge imzalatılması, kamuoyunda “jet arabuluculuk” olarak biliniyor. Ancak Yargıtay, arabuluculuğun işçinin dava açmasını engelleyen bir araç olarak kullanılamayacağını vurgulayarak tarafların özgür iradeleriyle müzakere etmesi gerektiğinin altını çizdi.
Bir fabrikada 6 yıldan fazla süreyle çalışan bir işçinin iş sözleşmesi, sağlık sorunları gerekçe gösterilerek feshedildi. İşçi, ağır anksiyete ve depresyon tedavisi görmekteydi ve işten çıkarıldığı gün işveren tarafından doğrudan arabulucuya götürülerek bazı belgeleri imzalaması istendi. İşçiye tüm haklarının ödeneceği söylenmesine rağmen, 6 yıllık çalışmasının karşılığında yalnızca 156 bin 58 lira ödeme yapılması dikkat çekti; aynı iş yerinde daha az kıdemdeki bir çalışana daha yüksek bir ödeme yapılması ise adaletsizlik olarak değerlendirildi.
Mahkeme, işçinin işten çıkarıldığı gün arabuluculuk sürecine dahil edilmesi konusunu önemli bir faktör olarak ele aldı. Yapılan değerlendirmede, işçiye düşünmesi ve karar vermesi için yeterli zaman tanınmadığı, arabuluculuk sürecinin işçinin talebiyle başlamadığına dair delil bulunmadığı ve imzalanan sözleşmede işçiye makul bir yarar sağlanmadığı tespitleri yapıldı. Bu sebeplerle mahkeme, imzalatılan arabuluculuk belgelerinin geçersiz olduğuna hükmetti.
Dosya, Bölge Adliye Mahkemesi’ne taşındı ve buradaki inceleme sırasında işçinin sağlık durumuna ilişkin hastane raporları ve tanık ifadeleri dikkate alındı. Mahkeme, işçinin ilaç etkisi altında bulunduğu ve gerçek bir müzakere ortamının oluşmadığı sonucuna vardı. Ayrıca, işverenin işçinin zor durumunu fırsat olarak kullandığı değerlendirildi. İstinaf mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun bularak onadı.
Yargıtay, işverenin temyiz başvurusu üzerine dosyayı yeniden inceledi ve Bölge Adliye Mahkemesi kararını onayladı. Böylece işten çıkarıldığı gün arabuluculuk yoluyla belge imzalanan çalışanlar için önemli bir emsal teşkil eden karar alınmış oldu.
