“`html

Eskişehir, Dünya Çapında Nadir Toprak Elementleri Rezervine Ev Sahipliği Yapıyor

Eskişehir, nadir toprak elementleri açısından değerli bir maden rezervine ev sahipliği yapmasıyla dikkat çekiyor.

Enerji Bakanlığı’na göre, Beylikova ve Sivrihisar ilçeleri arasında yer alan bu alanda 694 milyon ton nadir toprak elementi (NTE) bulunuyor.

Yetkililer, bu rezervin, Çin’deki 800 milyon tonluk “Bayan Obo” sahasından sonra dünyanın en büyük ikinci maden rezervi olduğunu ifade ediyor.

Bu stratejik madenler, enerji, savunma ve teknoloji gibi birçok sektörde kritik öneme sahip.

Türkiye, Eskişehir’deki maden rezervleri dahil olmak üzere önemli minerallerin işlenmesi için Çin ile birlikte çalışmalar gerçekleştiriyor.

Ankara ve Pekin, Ekim 2024’te “Doğal Kaynaklar ve Madencilik Alanlarında İş Birliğine İlişkin Mutabakat Zaptı” imzalamış durumda.

Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, sosyal medya aracılığıyla yaptığı açıklamada, “İmzaladığımız bu anlaşma sayesinde madencilik alanındaki iş birliğimizi güçlendirmeyi ve özellikle Türkiye’deki kritik mineraller üzerinde birlikte çalışmayı amaçlıyoruz” ifadelerini kullandı.

Bayraktar, 29 Ekim’de yaptığı başka bir açıklamada da, bu rezervin çıkarılması amacıyla 2023’te bir pilot tesis kurulduğunu, 2026 yılında ise bir fabrikasının temelinin atılacağını ve iki yıl içinde üretime geçmeyi hedeflediklerini belirtti.

ABD ile Müzakere İddiaları

Son çıkan haberlere göre, Türkiye’nin Eylül 2025’te ABD ile bu konudaki müzakereleri başlattığı yönünde iddialar ortaya atıldı.

Sözcü gazetesi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ABD Başkanı Donald Trump ile 25 Eylül’de gerçekleştirdiği Beyaz Saray görüşmesi sırasında Beylikova’daki rezervlerin gündeme geleceğini öne sürdü.

Bu zirvede enerji iş birliğine dair adımlar atılmasına rağmen, NTE’lere ilişkin resmi bir açıklama yapılmadığı bildiriliyor.

Bloomberg, 6 Ekim’de yayımladığı bir haberde Türkiye’nin, Rusya ve Çin ile müzakerelerde kayda değer bir ilerleme kaydedemediği için ABD ile görüşmelere yöneldiğini belirtti.

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) lideri Özgür Özel, 7 Ekim’de TBMM’deki toplantısında bu iddialara ilişkin, “Nadir elementler Türkiye’nin geleceğidir; bu kaynaklar Trump’a verilemez. Bunun üzerinde durmalıyız, gençlerimizin geleceğini korumalıyız” dedi.

Bakan Bayraktar, 29 Ekim’deki açıklamasında bu iddiaları yalanlarken, “ABD ile yaptığımız anlaşma zaten net; nükleer enerji ile ilgilidir. Eğer nadir toprak elementleri hakkında bir anlaşma yapsaydık, bunları mutlaka duyururduk” şeklinde konuştu.

Erdoğan’dan Açıklama

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 15 Ekim’de düzenlenen Kabine toplantısında muhalefetin iddialarına yanıt verdi:

“Bu bağlamda Beylikova’daki nadir toprak elementleri sahasının başka bir ülkeye verilmesi asla söz konusu olamaz. Kim bunu iddia ediyorsa kendi ülkesine iftira atıyor demektir” şeklinde konuştu.

Nadir toprak elementlerinin, savunma sanayi, yenilenebilir enerji sistemleri, elektrikli araçlar ve uzay teknolojileri gibi birçok alanda kritik bir role sahip olduğunu vurguladı.

Erdoğan, Beylikova’daki maden sahasında bugüne kadar “310 farklı lokasyonda yaklaşık 125 bin metre sondaj yapıldığını” belirterek, 694 milyon tonluk nadir toprak elementi kaynağının varlığını yineledi.

“Bu alan, dünyanın en büyük ikinci nadir toprak kaynağıdır” şeklinde ekleyen Erdoğan, “Beylikova sahasında yaklaşık 12,5 milyon ton nadir toprak oksidi vardır” dedi.

Nadir toprak elementleri konusunda dünyanın en büyük beş üreticisinden biri olma hedefine dikkat çekti.

Yıllık 1200 ton cevher işlenmesi planlanan Eti Maden pilot tesisinin faaliyete geçtiğini söyleyen Erdoğan, dünya genelinde nadir toprak elementleri teknolojisine sahip ülkelerin ve firmaların deneyimlerinden yararlanmalarının zorunlu olduğunu belirtti.

“Birçok ülke, bu konularda deneyimli ülkelerle teknoloji geliştirme, danışmanlık ve aktarım için anlaşmalar yapıyor. Biz de teknoloji konusunda deneyimli ülkelerle iş birliği geliştirmeyi hedefliyoruz” şeklinde konuştu.

Eskişehir’deki Rezervin Güncel Durumu

Eskişehir’deki 694 milyon tonluk nadir toprak rezervinin keşfi 2022 yılında kamuoyuna duyuruldu. Sahanın tarihi ise 1950’lere dayanmaktadır.

Rezervin boyutu, 2010’lu yıllarda yürütülen sondaj çalışmalarının ve örneklerin incelenmesinin ardından netleşmiştir.

Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK), 2023 yılında Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne sahada gerekli hazırlama, zenginleştirme ve depolama tesisleri için çalışma ve inşaat ruhsatı vermiştir.

NDK’nın web sitesinde, bu tesislerin “cevherin açık işletme yöntemiyle çıkarılması, zenginleştirilmesi ve hidrometalürji süreçleri ile NTE, barit, florit ve yan ürün olan toryumun üretilmesi” için kurulacağı ifade edilmektedir.

Ayrıca, üretimi yapılacak ve depolanacak toryum gibi bazı elementlerin radyoaktif olduğu belirtilmektedir.

Akabinde, 18 Nisan 2023’te Eskişehir’de bir pilot tesis kuruldu. Tesisin açılışında, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ilk aşamada 1200 ton cevher işleneceğini ve sonrasında yıllık üretim hedefinin 570 bin ton olacağını açıkladığı belirtildi.

Yetkililer, aradan geçen zaman diliminde endüstriyel tesis kurulumu hedefini sürekli olarak vurgulamaktadır.

Nadir Toprak Elementleri Nedir?

“Nadir toprak elementleri”, modern teknoloji ve sanayide yaygın olarak kullanılan, kimyasal özellikleri benzer 17 element grubunu ifade eder.

Akıllı telefon, bilgisayar, tıbbi cihazlar ve benzeri ürünlerin üretiminde önemli bir rol oynayan nadir toprak elementleri aşağıdaki gibidir:

• Skandiyum (Sc)
• İtriyum (Y)
• Lantan (La)
• Seryum (Ce)
• Praseodim (Pr)
• Neodimyum (Nd)
• Prometyum (Pm)
• Samaryum (Sm)
• Evropiyum (Eu)
• Gadolinyum (Gd)
• Terbiyum (Tb)
• Diprosyum (Dy)
• Holmiyum (Ho)
• Erbiyum (Er)
• Tulyum (Tm)
• İterbiyum (Yb)
• Lutesyum (Lu)

Nadir toprak elementleri genellikle toryum ve uranyum gibi radyoaktif elementlerle birlikte bulunur. Ayrıştırma işlemleri için birçok toksik kimyasal kullanılması gerekebilir, bu da çıkarma işlemini zaman zaman zor ve maliyetli hale getirebilir.

Çin, dünya genelinde en büyük NTE rezervine sahip ülke konumunda bulunuyor. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu tarafından yayınlanan 2025 raporuna göre, rezerv sıralamasında Çin’i Brezilya, Hindistan, Avustralya ve Rusya takip ediyor.

Çin, nadir toprak elementlerini çıkarma ve işleme konusunda da diğer ülkelerin önünde gelmektedir. Küresel NTE madenciliğinin %70’i ve işleme faaliyetlerinin %90’ı Çin’de gerçekleştirilmektedir, bu da diğer ülkeleri NTE kaynakları açısından Çin’e bağımlı hale getirmektedir.

“`