İsveç’in batı kıyısındaki Varberg şehrinde devam eden demiryolu tünel projesi, beklenmedik bir arkeolojik keşfe ev sahipliği yaptı. İnşaat ekipleri, Orta Çağ’dan 17. yüzyıla kadar uzanan tam altı farklı gemi enkazıyla karşılaştı. Bu kalıntılar, bölgenin geçmişte hareketli bir liman olduğunun somut delilleri olarak değerlendiriliyor. Arkeoloji danışmanlık grubu Arkeologerna’nın 2025 yılına ait raporuna göre, bulunan enkazların dördü Orta Çağ dönemine, biri 17. yüzyıla tarihlendiriliyor; birinin yaşı ise henüz belirlenemedi.
En iyi korunan enkaz, 1530’lu yıllara ait meşe bir yelkenli. Arkeologerna’nın proje yöneticisi Elisabet Schager, özellikle 2, 5 ve 6 numaralı enkazların dikkat çektiğinin altını çiziyor. Şehir merkezinde yer alan 2 numaralı enkaz, en iyi koruma altında olan ve yapısal bütünlüğünü koruyan tek gemi olarak öne çıkıyor. Bu gemi, 1530’ların ikinci yarısında Batı İsveç kerestesinden inşa edilmiş ve tahta kenarlarının üst üste bindirildiği “clinker” tekniğiyle yapılmış. Gemi, sancak tarafında iki gövde bölümü ve dağınık kereste parçalarıyla birlikte hala yerinde bulunuyor. Ayrıca, geminin tasarımında “berghult” adı verilen ve gövdeyi darbelere karşı koruyan özel bir koruma çıtası tespit edildi. Bu bulgu, Schager’in ifadesiyle “heyecan verici” nitelikte. Ekip, koruma çıtasında yanık izleri de buldu; bu durum, geminin batmadan önce kasıtlı olarak ateşe verilmiş olabileceğini gösteriyor.
5 numaralı enkaz, 17. yüzyıla tarihleniyor ve yerel meşe kullanılarak aynı teknikle inşa edilmiş. Uzmanlara göre, bu gemi Varberg ve Ny Varberg’in ötesindeki sularda kullanıldı ve Baltık Denizi’nin geniş bir bölümünde seyahat etmiş olabilir. Diğerlerinden farklı olarak, 6 numaralı enkaz “karavel” tarzında inşa edilmiş tek örnek. Bu teknikte tahtalar, çerçeveye yan yana sabitlenerek düz bir yüzey oluşturuyor. Meşeden yapılan bu gemi, korunmuş omurgası ile de dikkat çekiyor; omurgadaki oluklu yapı, Hollanda gemi inşa geleneğinin izlerini taşıyor, ancak kerestenin yaşı henüz belirlenemedi.
14. yüzyıla tarihlenen 3 ve 4 numaralı enkazlar ise Orta Çağ ticaretinde yaygın olarak kullanılan düz tabanlı gemilere ait. Araştırmacılar, bu gemiler üzerinde yaptıkları incelemelerle bölgenin ticaret ağları ve denizcilik yaşamı hakkında yeni bilgiler edinmeyi hedefliyor. Schager, İsveç’in batı kıyısında büyük altyapı projelerinin artmasıyla birlikte, Orta Çağ’da ve erken modern dönemde liman veya deniz altında kalmış, günümüzde ise şehir merkezine dönüşmüş alanlarda daha fazla gemi enkazına rastlandığını belirtti. Çalışmalar Bohuslän Müzesi, Visual Archaeology ve Cultural Environment Halland ile işbirliği içinde yürütülmektedir.
